Muzeum im. ks. dr. Władysława Łęgi w Grudziądzu - www.muzeum.grudziadz.pl

Miło nam poinformować, że laska magiczna – pochodząca ze zbiorów Działu archeologii Muzeum w Grudziądzu – znalazła się w setnym numerze czasopisma „Archeologia Żywa”, w ramach akcji "100 zabytków ze 100 Muzeów w 100. numerze Archeologii Żywej"!

Laska magiczna została znaleziona wiosną 2013 r. w trakcie kopania stawu rybnego na polu Kazimierza Lipeckiego w Gołębiewie, na terenie Gminy Radzyń Chełmiński (północna część ziemi chełmińskiej). Zabrudzony obiekt wypatrzył w torfie jego kuzyn Marian Gładyszewski – miłośnik lokalnej historii, który przez rok woził ten artefakt w kabinie swojego ciągnika rolniczego, po czym przedmiot trafił do jego domu w Nowym Dworze k. Radzynia Chełmińskiego. W marcu 2025 r. artefakt wypatrzyła u niego Małgorzata Kurzyńska z Muzeum w Grudziądzu i poinformowała o znalezisku kujawsko-pomorskiego konserwatora zabytków. Zabytek trafił następnie do opracowania specjalistycznego do Instytutu Archeologii UMK w Toruniu pod kierunkiem dr. Grzegorza Osipowicza. W 2015 r. w miejscu w którym znaleziono przedmiot przeprowadzono badania wykopaliskowe, którymi kierował dr G. Osipowicz. Badania nie wykazały innych zabytków z tego okresu. Prawdopodobnie mamy do czynienia z artefaktem zgubionym bądź celowo wyrzuconym do znajdującego się niegdyś zbiornika – jeziora (obecnie torfowisko) jako rodzaj daru wotywnego. Laska magiczna datowana jest na środkową epokę kamienia – mezolit (8000 BC).


Fragment  laski (główka) z otworem, fot. M. Kurzyńska

Laska magiczna prezentowana jest na stałej wystawie „Północna część ziemi chełmińskiej w pradziejach i średniowieczu” (gablota 2), przy ul. Spichrzowej 13/15.


Ornamentowana, tylna część laski, fot. J. Kuriga

Opis obiektu:
Laska długości 30,5 cm, o owalnym przekroju i szerokości wynoszącej około 1,8-2 cm. Do wyrobu przedmiotu wykorzystano tykę poroża renifera, przyciętą w taki sposób, by swoim kształtem przypominało stylizowaną głowę zwierzęcia. W szerszej części wykonano otwór, węższa została prawdopodobnie zaostrzona. Powierzchnia jest polerowana i ornamentowa. Zdobieniu poddano tył laski i było to pierwotnie 10 zakreskowanych skośnie, asymetrycznych trójkątów.

W literaturze podobne przedmioty określa się jako laski z otworem, motyki, ostrza, laski wodzowskie lub laski magiczne.

Wg Grzegorza Osipowicza, zajmującego się opracowaniem powyższej laski, podobne przedmioty były dość popularne w Europie w schyłkowym paleolicie lub w mezolicie (XII tys. p.n.e. do IX-VIII tys. p.n.e.). Analizując zdobienie przedmiotu (zakreskowane trójkąty) można go łączyć z działalnością grup zbieracko-łowieckich z IX-VIII tys. p.n.e., tj. umieścić we wczesnym holocenie – w mezolicie – środkowej epoce kamienia. Oczywiście w mezolicie nie występowały już na obszarze Polski renifery, które odeszły na Północ Europy, a więc skąd poroże renifera w tym okresie? Specjalistyczne badania i analizy wykazały, że jest to import (prawdopodobnie surowiec) z terenów północno-wschodniej Europy, być może z Finlandii.

Autorzy: autorka opisu Małgorzata Kurzyńska, st. kustosz – Dział Archeologii; autor fotografii Justyna Kuriga, Małgorzata Kurzyńska